Omvormer voor zonnepanelen: wat staat er in uw offerte?

Drie types, en waarom de prijzen zo uiteenlopen

Een offerte noemt zelden meer dan een merknaam en een vermogen. Toch zit achter die ene regel een keuze die uw opbrengst, uw onderhoud en uw uitgaven over vijftien jaar stuurt. Nederlandse installateurs werken in de praktijk met drie soorten, en het prijsverschil komt bijna volledig voort uit het aantal apparaten dat op uw dak of in uw meterkast hangt.

Een string-omvormer is één centraal apparaat waarop al uw panelen in serie zijn aangesloten. Micro-omvormers zijn kleine kastjes onder elk paneel afzonderlijk. Voor tien panelen betaalt u aan micro-omvormers dus al gauw €1.000 tot €2.500, tegenover €500 tot €1.200 voor één string-apparaat. Dat verschil van enkele honderden euro's verdient zich alleen terug als uw dak er iets voor teruggeeft, en dat is precies de vraag van de volgende paragraaf. De omzettingsverliezen zijn bij beide klein: moderne toestellen halen een rendement van 95 tot 99 procent.

String of micro: uw dak beslist, niet de folder

De vuistregel is kort. Ligt er nooit schaduw op uw panelen en kijken ze allemaal dezelfde kant op, dan is een string-omvormer de zuinige en verstandige keuze. Zodra een schoorsteen, een dakkapel, een boom of de buren een deel van de dag over uw panelen schuiven, kantelt het beeld.

Dat komt door de serieschakeling. Bij een string bepaalt het zwakste paneel wat de hele reeks doet, ongeveer zoals een fietsketting die zich naar de stroefste schakel voegt. Valt er schaduw op één paneel, dan zakt de opbrengst van de rij mee. Micro-omvormers knippen die afhankelijkheid door: elk paneel werkt op zichzelf, dus een beschaduwd paneel trekt zijn buren niet omlaag.

Twee andere situaties wijzen dezelfde kant op. Verdeelt u de panelen over een oost- en een westdak, dan pieken de twee vlakken op verschillende momenten, wat één string-omvormer slecht kan bedienen. En denkt u over een paar jaar aan uitbreiding, dan kunt u bij micro-omvormers simpelweg panelen bijplaatsen, terwijl een string-omvormer opnieuw op maat moet worden gekozen. Daar staat een nuchter tegenargument tegenover: tien micro-omvormers zijn tien apparaten op een dak waar u niet bij kunt. Gaat er eentje stuk, dan moet er een steiger of hoogwerker aan te pas komen. Vraag daarom in uw offerte altijd of het arbeidsloon bij zo'n vervanging onder de garantie valt.

Waarom een kleinere omvormer geen bezuiniging is

Veel mensen schrikken als het vermogen van de omvormer lager uitvalt dan het totale vermogen van hun panelen. Twaalf panelen van 430 Wp is 5.160 Wp, en dan staat er een omvormer van 4.600 W in de offerte. Dat lijkt op een verkapte bezuiniging, maar het is vakwerk.

Panelen halen hun opgegeven wattpiek namelijk bijna nooit. Dat getal komt uit een laboratoriumtest bij 1.000 W/m² en 25 graden celsius, omstandigheden die het Nederlandse klimaat zelden levert. In de praktijk piekt een installatie op een heldere dag rond 80 procent van het paneelvermogen. Installateurs kiezen de omvormer daarom bewust wat kleiner, met een verhouding van ongeveer 1,1 tot 1,25 paneelvermogen op omvormervermogen. Het apparaat draait daardoor vaker in zijn efficiënte gebied in plaats van halve dagen op een derde van zijn kunnen.

Op de zeldzame momenten dat de panelen toch meer leveren dan de omvormer aankan, vlakt hij de top af. Dat verlies bedraagt op jaarbasis doorgaans minder dan één procent, tegenover een omvormer die honderden euro's duurder is. Doorgeslagen is het pas als de verhouding boven de 1,3 komt: dan knipt u wel degelijk opbrengst weg. Twijfelt u, vraag de installateur dan om de verwachte jaaropbrengst in kWh, niet om een geruststelling.

Eén fase of drie fasen: uw meterkast praat mee

Het type omvormer moet passen bij uw aansluiting, en die staat al in uw meterkast voordat de eerste offerte binnenkomt. Een gewone Nederlandse woning heeft vaak een eenfase-aansluiting van 1x25A, nieuwere en verzwaarde woningen krijgen 3x25A.

Het rekensommetje is simpel en verklaart de meeste discussies. Bij 230 volt en 25 ampère kan er over één fase ruwweg 5,75 kW het net op. Blijft uw installatie daaronder, dan volstaat een eenfase-omvormer. Komt u met zestien panelen of meer in de buurt van die grens, dan brengt de installateur een driefase-omvormer in stelling, die de teruglevering over drie fasen verdeelt. Zonder die verdeling belast u één fase zwaar terwijl de andere twee stilliggen, en juist die scheve belasting geeft in drukke wijken spanningsproblemen.

Dat laatste is geen theorie meer. Op zonnige middagen loopt de netspanning in delen van Nederland zo hoog op dat omvormers zichzelf tijdelijk terugregelen of uitschakelen, precies zoals de Netcode elektriciteit voorschrijft. U ziet dat terug als een installatie die rond het middaguur wegvalt. Een driefase-omvormer maakt uw wijk niet rustiger, maar verkleint wel uw eigen aandeel in het probleem. Laat de installateur bij de opname vastleggen welke aansluiting u heeft, en houd er rekening mee dat verzwaring naar drie fasen bij de netbeheerder een aparte aanvraag en wachttijd is. Vergeet daarna de aanmelding van de installatie niet.

Waar het apparaat komt te hangen

De plaats van de omvormer haalt zelden de offerte, terwijl hij de levensduur merkbaar beïnvloedt. Elektronica en warmte gaan slecht samen: een omvormer die in de zomer op een hete zolder onder het dakbeschot hangt, draait jaar in jaar uit op temperaturen waar zijn condensatoren niet voor gemaakt zijn.

Een koele, droge en geventileerde plek is beter, met een halve meter vrije ruimte eromheen. Een bijkeuken, een garage, een berging of een schaduwrijke plek in de meterkast voldoen prima. Houd ook rekening met geluid: het apparaat zoemt zacht en de ventilator van grotere modellen is hoorbaar, dus de wand achter een slaapkamerbed is geen gelukkige keuze.

Tot slot de kabellengte. Tussen de panelen en een string-omvormer loopt gelijkstroom, en over lange gelijkstroomkabels gaat rendement verloren. Hoe korter het traject van dak naar omvormer, hoe beter, wat pleit voor een plek dicht bij de doorvoer. Bij micro-omvormers speelt dit niet, want die zetten al op het dak om naar wisselstroom. Vraag uw installateur vooraf waar hij het toestel wil hangen, zodat u niet achteraf ontdekt dat het pal boven uw werkplek zit.

De rekening die pas na tien jaar komt

Panelen gaan 25 jaar mee, de omvormer zelden. Dat is de belangrijkste reden om bij het tekenen van een offerte al aan het tweede decennium te denken. Een string-omvormer haalt doorgaans 10 tot 15 jaar, micro-omvormers 20 tot 25 jaar, waardoor een deel van het prijsverschil bij aanschaf later terugkomt.

Bij die vervanging zit een addertje dat het gros van de vergelijkingssites niet noemt. Bij de aanleg van uw installatie geldt het nultarief: de Belastingdienst rekent 0% btw over de panelen én over alles wat direct nodig is om ze te laten werken, dus ook over de omvormer, de bekabeling, het montagemateriaal en het arbeidsloon. Koopt u jaren later los een nieuwe omvormer omdat de oude ermee ophoudt, dan valt die levering volgens de Belastingdienst buiten het nultarief en betaalt u gewoon 21% btw. Op een apparaat van €900 is dat bijna €190 die u bij de eerste aanschaf niet kwijt was.

Zo bekeken is de goedkoopste offerte niet altijd de voordeligste installatie. Wilt u die afweging compleet maken, reken de vervanging dan mee in uw terugverdientijd, of vergelijk hem met de andere posten op uw prijsoverzicht.

Storing, garantie en wat u vooraf vastlegt

Valt de opbrengst weg, dan ligt het vaker aan de omvormer dan aan de panelen. Het toestel meldt dat zelf met een lampje of een code in de app. Twee meldingen komen er in Nederland uit boven de rest: een isolatiefout, meestal vocht in een connector op het dak, en een netfout, waarbij de spanning op het net buiten de toegestane marge komt en de omvormer zich uitschakelt tot het weer klopt.

Dat tweede geval is vervelend maar in orde: het toestel doet precies wat de netcode van hem eist. Blijft de melding dagenlang staan of komt hij elke ochtend terug, dan is er wel iets aan de hand. Een omvormer die zomaar helemaal donker blijft, is bijna altijd einde verhaal.

Fabrieksgarantie op omvormers loopt doorgaans van 5 tot 12 jaar, met de mogelijkheid om tegen betaling naar 20 of 25 jaar te verlengen. Die verlenging kost een paar honderd euro en is het overwegen waard bij micro-omvormers, waar het arbeidsloon van een vervanging op het dak het apparaat in prijs kan benaderen. Leg daarom drie dingen schriftelijk vast voordat u tekent:

• het merk, het type en het vermogen van de omvormer, niet alleen "één omvormer";
• de duur van de fabrieksgarantie én of het arbeidsloon bij vervanging daaronder valt;
• wie de monitoring instelt en op welk account die staat, zodat u bij verhuizing of een andere installateur niet buitenspel staat.

Denkt u op termijn aan opslag, kijk dan bij zonnepanelen met thuisbatterij voordat u een hybride omvormer laat opnemen. Zonder concreet batterijplan betaalt u nu voor een functie die u misschien nooit gebruikt.